Theo truyền thuyết được lưu truyền qua nhiều thế hệ, vùng đất Lương Ngọc xưa kia từng chịu nhiều tai ương, hạn hán, thú dữ hoành hành. Trong cơn nguy biến ấy, thần rắn đã hiển linh cứu giúp dân làng, ban cho dòng suối mát lành, cá sinh sôi nảy nở, mang lại cuộc sống ấm no, bình yên. Để ghi nhớ công đức ấy, người dân lập đền thờ và tổ chức Lễ hội Khai hạ như một nghi lễ tri ân, cầu phúc đầu xuân.

         Sáng mùng 8 tháng Giêng, khi màn sương còn bảng lảng dưới chân núi Trường Sinh, lễ hội chính thức bắt đầu bằng nghi thức rước thần rắn. Đoàn rước khởi hành từ đền thờ Thủy Phủ Long Vương – nơi gắn với suối ngọc linh thiêng – tiến về Nhà văn hóa thôn trong không khí trang nghiêm mà rộn ràng. Tiếng chiêng, tiếng trống hòa quyện cùng sắc màu trang phục truyền thống của đồng bào Mường tạo nên một bức tranh văn hóa sinh động giữa núi rừng.

Tại Nhà văn hóa thôn, nghi lễ báo công được thực hiện nhằm dâng lên Thành hoàng làng những thành quả lao động sản xuất của một năm đã qua, đồng thời gửi gắm ước vọng về một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, đời sống nhân dân ấm no. Sau đó, thần rắn được cung nghinh trở lại đền Thủy Phủ Long Vương để tiến hành nghi lễ tế truyền thống.

         Song hành với phần lễ linh thiêng là phần hội diễn ra sôi nổi trong suốt hai ngày. Các hoạt động văn hóa, văn nghệ và thể dục thể thao mang đậm bản sắc dân tộc Mường được tổ chức như tung còn, đẩy gậy, đánh đu… không chỉ tạo không khí vui tươi, gắn kết cộng đồng mà còn góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống đang được trao truyền qua nhiều thế hệ.

         Đặc biệt, du khách đến với lễ hội còn có cơ hội thưởng thức những làn điệu dân ca Mường, những tiết mục văn nghệ dân gian mộc mạc nhưng giàu cảm xúc, phản ánh sinh động đời sống lao động và tinh thần của đồng bào nơi đây.

Trong không khí lễ hội, suối cá Cẩm Lương trở thành điểm đến thu hút đông đảo du khách. Hàng nghìn “cá thần” đủ kích cỡ bơi lội dày đặc trong làn nước trong xanh, tuyệt nhiên không ai đánh bắt, tạo nên cảnh tượng vừa kỳ bí vừa hấp dẫn. Người dân tin rằng cá là hiện thân linh thiêng, được thần linh che chở, vì vậy việc bảo vệ suối cá đã trở thành ý thức tự giác của cả cộng đồng.

         Theo thống kê, chỉ trong những ngày từ mùng 1 đến mùng 4 tháng Giêng, khu du lịch suối cá Cẩm Lương đã đón hơn 11.200 lượt khách tới tham quan, chiêm ngưỡng. Năm 2019, nơi đây chính thức được công nhận là điểm du lịch cấp tỉnh, mở ra hướng phát triển mới cho du lịch sinh thái – tâm linh gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống.

         Lễ hội Khai hạ suối cá thần không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng tâm linh của người dân địa phương mà còn mang ý nghĩa sâu sắc trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Mường. Thông qua lễ hội, hình ảnh một vùng quê giàu bản sắc, thân thiện và hiếu khách đang ngày càng được quảng bá rộng rãi, trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước mỗi dịp xuân về.